Gümülcine, Gâzi Evrenos Bey İmâreti

Ayverdi 4/236, Bıçakçı 2003: 134, Evliyâ Çelebi 8/85, Koç 2011: 128-129, Lowry 2009: 32-34, Lowry-Erünsal 2010: 86-87 Gümülcine (Komotini) şehir merkezindeki Gâzi Evrenos Bey Külliyesi, Osmanlıların ünlü akıncı beylerinden Evrenos Bey tarafından, 1365-70 yılları arasında yaptırılmıştır. VGMA’da, Gâzi Evrenos Bey Câmii ve İmâreti Vakfı defter no:175 sayfa no:280 sıra no:2293’te kayıtlıdır. VGMA’da Gâzi el-Hac Evrenos Bey Câmi-i Şerîf ve İmâreti Vakfı adıyla 34 ayrı kaydı bulunmaktadır. Bünyesinde mescit, imâret ve zâviyeyi barındıran külliye, Yunanistan’daki en eski Türk-İslâm eseridir. Evliyâ Çelebi, imâreti şöyle ifade eder: “Gâzi Evrenos İmâreti’nin sabah ve akşam yemekleri boldur. Her üç adama ve beş adama birer sini yemek devamlı olarak verilir. Her misafirinin atlarının başına birer yemlik vakıf tarafından mütevelli verir. Gayet büyük bir vakıftır.” Erken Osmanlı mimarîsinin bir örneği olan yapı, “ters T” planlıdır. İmâretin kitâbesi, Balkan Savaşı’ndan sonra şehrin Bulgar işgali döneminde (1912) kazınmış ve yerinden sökülmüştür. Günümüzde müzede saklanan bu kitâbenin yerinde, işgal döneminde konulmuş Bulgarca kitâbe bulunmaktadır. Beş yüz yıl boyunca seyyahların ve fukarânın karınlarını doyurmuş olan imâret, Batı Trakya’nın Yunanistan topraklarına ilhakının ardından kaderine terk edilmiş ve 1980’li yılların sonuna kadar da trafo olarak kullanılmıştır. Daha sonra harap hâldeki eser onarılarak Gümülcine Rum Ortodoks Kilisesi’nin Müzesi olarak tahsis edilmiştir. Günümüzde, mübâdele yıllarında (1923-24) Anadolu’dan gelen göçmenlerin getirdikleri ikonaların sergilendiği bir müzedir.