Selânik, Kışla Câmii

Lowry 2022: 17-24 Kışla Câmii, Selânik Bizans Müzesi’nin karşısında, eski Osmanlı Üçüncü Kolordu Karargâhı’nın güneybatısında yer almaktadır. 1900 yılında yapımına başlanmış, 1902’de resmî törenle ibâdete açılmıştır. Hem câmi hem de karargâh binâsı, Üçüncü Kolordu Hümâyûn Müşîri Hacı Mehmed Hayri Paşa tarafından halktan toplanan bağışla yaptırılmıştır. Bu binâların mimarı, İtalyan Vitaliano Poselli’dir. Dimitriadis tarafından 1983’te yayınlanan Selânik Yeni Câmi’ye ait kitâbenin, aslında Kışla Câmii’ne ait olduğu, H. W. Lowry tarafından tespit edilmiştir. Câminin beş satırlık kitâbesi şöyledir: İşbu câmi-i şerîf sâye-i mâmuriyet-vâye-i hazret-i / Hilâfet penâhide Üçüncü Kolordu-yı Hümâyûn Müşîri Hacı / Mehmed Hayri Paşa hazretlerinin eseri teşvikât-ı / Diyanetkârânesiyle ianeten vücuda gelmişdir. / Merâsim-i küşâd fi 19 Ağustos sene 1318 vaz’ı esası sene-i 1316 Kışla Câmii’nin VGM arşivinde vakıf kaydı bulunmaktadır. (H. 05.01.1328 / M. 17.01.1910 târihli vakfiyesi: Asakir-i Nizâm-ı Şahâne Kışla-i Hümayânu Derûnu Câmi-i Şerîf Vakfı 185/14/40) 1930’larda kiliseye çevrilen Kışla Câmii, günümüzde Yunan askerî karargâhının resmî kilisesi (Saint Konstantin Kilisesi) olarak faaliyet göstermektedir. Yapının eski fotoğrafından, sekizgen planlı olduğu, kemerli girişi, penceresi ve kitâbeliği görülmektedir. Günümüzde eserin batı cephesine üç bölümlü, tonozlu ilâveler yapıldığından dış görünüşünde sekizgen hâli kalmamıştır. Yapının güneyinde de çan kulesi bulunmaktadır. Uydu görüntüsünden, Kışla Câmii’nin Selânik’in kıble açısına (138.260) uygun inşâ edildiği görülmektedir. Benzer örnek olarak, son devir Osmanlı mimarîsinde İzmir Konak Yalı Câmii, Rodos Şadırvan Mescidi, İstanbul Silivrikapı Bâlâ Süleyman Ağa Câmii, Hırka-i Şerif Câmii ve Sultanahmet Fuat Paşa Câmii sekizgen planlı olarak inşâ edilmiş câmilerdir.