Selânik, Eski Câmi

Athanassiou vd. 2009: 163, Bıçakçı 2003: 307, Dimitriades 1983: 332, Eyice 1954: 168, Lowry 2009: 72, Tafrali 1910: 233, Ünver 1972: 258 Selânik’te, iç kalenin güney kapısının iç yüzünde yer alan bu mâbed, Eski Câmi / Câmi-i Atik yahut Papora Baba Câmii olarak da biliniyordu. S. Ünver, câminin 1685’te Suluca Mahallesi’nde, Câmii Atik adıyla kayıtlı olduğunu bildirir. Muvakkithâne olarak da kullanılan câminin, 1861 ve 1863’te tâmir kaydı bulunmaktadır. Semavi Eyice, 1953 yılında Selânik’e yaptığı bir ziyâret sırasında, şehrin İç Kale (Akropolis) kısmında kiliseye dönüştürülmüş bir câmi bulunduğunu şöyle bildirir: “İç kalede olan sakıflı küçük câmi minâresi kürsüsüne kadar yıkıldıktan sonra, yan duvarına dışarı taşkın bir apsis ilavesi ile kiliseye çevrilmiştir. Fazla bir sanat değeri taşımayan bu binâ hâlen Agia Anargiroi Kilisesi adını taşımaktadır. Son cemaat yeri ile eski şadırvanı kısmen durmaktadır.” Câminin 20. yüzyıl başlarında çekilmiş fotoğrafları da mevcuttur. Bu fotoğraflarda görülen son cemaat yeri, Semavi Eyice’nin bildirdiği ve günümüzdeki giriş bölümüne benzemektedir. 1916’ya ait fotoğrafta, Eski Câmi’nin, Sigetvar Kalesi’ndeki Kânûnî Sultan Süleyman Câmii gibi, kuzey ve doğu yönünde L biçiminde ahşap direkli son cemaat yerine sahip olduğu görülmektedir. Batı cephede iki sıralı pencere düzeni görülmektedir. Alt pencereler dikdörtgen biçimli lokma parmaklıklıdır. Üst pencereler ise yarım daire kemerlidir. Kare plana sahip câmi, kirpi saçaklı olup alaturka kiremitle örtülüydü. 1922’deki kiliseye çevirme sırasında ve sonraki yıllarda yapının mimarîsi tümüyle değiştirildiği için kıyaslama yapma imkânımız yoktur. 6 Eylül 1959’da esaslı bir onarım gören yapı, bugünkü hâline getirilmiş ve düzenlenen törenle tekrar ibâdete açılmıştır. Mevcut kilisenin uydu görüntüsünden, kuzeyden 138.29 derece açıyla tam kıble yönünde konumlandığı görülmektedir.