Peçuy, Gâzi Kasım Paşa Câmii

Ayverdi 1/199-207, Sudár 2014: 413-417, Evliyâ Çelebi 6/249, Eyice 2001, Gyözö 1976: 14-17, Molnár 1993:11, Yılmaz 2015b Peçuy’un merkezinde, târihî kent meydanında yer almaktadır. Gâzi Kasım Paşa Câmii, Macaristan’da Osmanlı döneminden kalan en büyük câmidir. Macaristan’ın fethinden sonra Kânûnî Sultan Süleyman zamanında inşâ edilen eseri, Gâzi lakaplı Kasım Paşa yaptırmıştır. VGMA’da 1197 ve 1223 numaralı Rumeli Mahlût Defterlerinin 42. ve 187. sayfalarında Kasım Paşa Vakfı’nın iki ayrı hurûfat kaydı bulunmaktadır. Günümüzde kilise olarak kullanılan câminin aslî haliyle ilgili en eski bilgiler Evliyâ Çelebi’ye aittir. Şehirdeki tüm eserleri tafsilâtlı bir şekilde anlatan seyyah, Gâzi Kasım Paşa Câmii’ni şöyle ifade etmektedir: “Gayet geniş, iç açıcı ve kalabalık cemaate sahiptir. Kubbeleri gök kubbe gibidir ki uzunluğu ve genişliği yüzer ayaktır. Bir tür sanatlı minberi, mihrabı, müezzin mahfili ve bir murassa gibi kürsüsü vardır ki diller ile anlatılmaz. Ve bir yuvarlak kubbesi var ki sanki doğramacı elinden çıkmış yüksek kubbedir ki misli meğer İstanbul’da Sultan Selim Câmii kubbesi ola. O kadar büyük kubbedir ve onun gibi dört köşe duvar üzerine oturmuş sağlam kubbedir. Kapısının sağında ve solunda yan sofaları üzerinde altı adet yüksek direkler üzerinde yedi adet nakışlı kubbeler vardır. Minâresi gayet yüksek ve bir şerefelidir.” Peçuy’daki Türk hâkimiyetinin son bulmasıyla, 1776’da Gâzi Kasım Paşa Câmii’nin minâresi ve son cemaat yeri yıktırılarak Cizvit papazları tarafından kiliseye çevrilmiştir. Harimdeki büyük kubbeye üstten ikinci bir çatı yapılarak külah giydirilmiş ve câminin kuzeyine kubbeli bir hacim ile çan kulesi eklenerek Belvarosi Kilisesi adıyla barok tarzı bir kiliseye dönüştürülmüştür. Eserin dış duvarları ve pencereleri de bozularak görünümü tamamen değiştirilmiştir. Gâzi Kasım Paşa Câmii’nde 1938’den sonraki kapsamlı onarımlarda esas câmi kısmını gizleyen ya da bozan Avusturyalıların yaptığı eklentilerin temizlenmesine başlanmıştır. Söz konusu restorasyon, Macar Mimar Gyula Gosztonyi tarafından gerçekleştirilmiştir. 1976 yılında câmiyi inceleyip