Ohri, Fâtih Sultan Mehmet (İmâret) Câmii

Ayverdi 3/138-140, Eyice 1965 Ohri’de İmâret Tepesi olarak bilinen, şehre hâkim yüksek bir noktada Sinan Çelebi Türbesi’nin yanında 15. yüzyıla ait İmâret Câmii bulunmaktaydı. Sinan Çelebi tarafından inşâ edilmiş olan bu câmi, asıl fonksiyonunu 1912’ye kadar sürdürmüştür. Halk arasında İmâret, Hünkâr ve Fâtih Sultan Mehmet Câmii olarak adlandırılan câmi; imâret, mektep, medrese gibi diğer yapılarla külliye hâlinde inşâ edilmiştir. Câminin hicrî 896/ milâdî 1491 târihli vakfiyesi Fâtih Sultan Mehmet’in ölümünden on yıl sonra yazılmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivinde Ohri’de Fâtih Sultan Mehmet Câmii Vakfı adıyla 23.04.1178 (20.10.1764) târihli vakıf kaydı bulunmaktadır (VGMA 652/2, 61, 108). 893’te yapılan Panteleimon kilise ve manastırının yerinde inşâ edilen Fatih Câmii, adı geçen kilise harabesinin üstüne oturtulmuş fakat onun kalıntı ve duvarlarından hiçbir surette istifade edilmeksizin kurulmuştur. Câminin içinde döşemesi kaldırılmak suretiyle yapılan bir kazıda 1943 yılında, bu kilisenin duvarları meydana çıkartılmıştır. 1948 yılında, İmâret Tepesi, Türklerle meskûn bir mahalle iken Millî Park ilan edilmiş ve burada yaşayan 28 Türk ailesi başka mahallelere taşınmıştır. 1967 yılında İmâret tepesi, içindeki iki kilise kalıntısı ile bir câmi ve bir de türbenin bulunduğu bir arkeolojik alan olarak koruma altına alınmıştır. Ekim 1999’da Ohri Şehir Meclisi’nin kasıtlı ve tek yanlı bir kararıyla gizlice ve aceleyle Fatih-İmâret Câmii’nin yıkımına başlanmış; ancak bu olaydan haberdar olan oradaki Türk ve Müslüman nüfusun protestoları karşısında, Makedon yetkililer, geçici olarak yıkımı durdurmak zorunda kalmışlardır. Daha sonra büyük bir gizlilik içinde bu yıkımı tamamlamışlardır. 1999 yılında câminin örtü kısmı, minâresi ve son cemaat yeri yıkılmış, sadece duvarları ayakta kalmış, üst kısmı saydam bir örtüyle kapatılmıştı. Câmi dış ölçülere göre 16.90 x 16.95 m ebadında kare planlı, tek kubbe ile örtülü bir yapıydı. Son cemaat yeri duvar yüzeyinden giriş kapısının iki kâideye oturduğu anlaşılmaktaydı. Câminin ku-