Navarin, Sultan Ahmet Câmii

Evliyâ Çelebi 8/614, Karabelas 2010: 409 Yunanistan’ın batısındaki Epir bölgesinde yer alan Preveze, 1538’de Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanmasının Haçlı donanmasını yok ederek kazandığı deniz muharabesi sonucunda Akdeniz’in kesin olarak Türk hâkimiyetine girdiği kaledir. Türklerle Venedikliler arasında iki defa el değiştiren Preveze’de, Venediklilerin ilk döneminde (1684-1699 arası), kaledeki iki câmi kiliseye dönüştürülmüştür. Giovanni Leonardo Mauro tarafından çizilen 24 Nisan 1685 târihli planda, kiliseye dönüştürülen iki câmi, (M) ve (N) harfleriyle işâretlenerek gösterilmiştir. (M) ile gösterilen câmi, haritanın lejandında Aziz Michael Kilisesi (Chiesa S. Michiel), (N) ile gösterilen câmi ise Rum Kilisesi (Chiesa Greca) olarak yazılmıştır. Evliyâ Çelebi, burayı ziyâretinde (1667 yılı) Preveze Kalesi’nde bir câmi olduğunu yazmış, câmiyi Sultan Süleyman Câmii ismiyle bildirmiş ve başka bilgi vermemiştir. Seyyah, kale kapısı üzerinde Sultan Süleyman’ın 906/1500 târihli kitâbesini de yazmıştır. 1868 târihli bir belgede ise, Fâtih Sultan Mehmed Han ile Sultan Bayezid Han’ın Preveze’deki câmileri ile mekteb ve çeşmelerin İstanbul’daki vakıf hasılatları ile tamir edilmelerinden bahsedilmektedir. Bu durumda, Preveze’de üç padişahın câmisinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Pir-i Reis haritasındaki Preveze çiziminde ve Giuseppe Longhi’nin 1684’teki gravüründe de kalede üç minâre görülmektedir. Ancak Venediklilerin çizdiği kale planında iki câmi işâretlenmiş, üçüncü câmi gösterilmemiştir. Karlofça Antlaşması’ndan sonra 1699’da tekrar Osmanlı hâkimiyetine giren Preveze’de kale yıktırılıp, eski kalenin kuzeyine dikdörtgen planlı yeni bir kale inşâ edilmiştir. Kalenin 1700’lü yılların başında çizilmiş planlarında, bu kalenin ortasında yer alan câmi görülmektedir. 1717’de Preveze’yi tekrar ele geçiren Venedikliler, öncelikle, kalenin etrafındaki hendeği tahkim edip kaleyi küçültmüşlerdir. Kalede yer alan câmi de Venedikli Amiral Andrea Pisani tarafından Aziz Andre’ye atfedilerek Katolik kilisesine dönüştürülmüştür. 1798’de tekrar Osmanlı yönetimine giren kaledeki bu câmi, 81 sene kilise olarak kullanılmıştır. Katolik bir rahip tarafından Osmanlı devletine müracaat edilerek cephânelik olarak kullanılan yapının tekrar Katolik kilisesi olarak açılması istenmiş, rahibin bu talebi üzerine yapının eskiden câmi olduğu ve fetihten önce Preveze’de Katolik cemaat bulunmadığı bildirilerek bu talep reddedilmiştir. Tepedelenli Ali Paşa tarafından bu câminin yerine, yeni bir câmi yaptırılmıştır. 1912’de Osmanlı idâresinden çıkan Preveze’deki Kale Câmii, bir süre müze olarak kullanılmış, Ocak 1941’de İtalyanlar tarafından bombalandıktan sonra 1955’te tümüyle yok olmuştur.