Midilli, Vigla Câmii / Halvetî-Mısrî Tekkesi

Şeyh Mehmed Şemseddin Mısrî 2010: 133, Yılmaz 2017a: 451-458 Vigla Câmii; Midilli’nin merkezinde, Yalı Câmii’nin de bulunduğu sahil yolunda Yukarı / Kuzey Liman (Epano Skala) bölgesinde, Navmachias Ellis Caddesi üzerindedir. Bölge, Fâtih Sultan Mehmet’in adaya çıkıp karargâh kurduğu yer olarak bilinmektedir. İlk inşâ târihini bilmediğimiz Vigla Câmii, 1867 depreminde harap olmuş, Sarımsaklı’dan getirilen taşlarla yeniden inşâ edilmiştir. Bu tarihlerde câminin bulunduğu alan doğuda sahille, batı tarafında dar sokaklar ve kuzey tarafında da Akif Hoca ve Şevket Efendi’nin evleriyle çevriliydi. Câminin minâresi, depremden sonra ada merkezinin 16 km kuzeyindeki Mistegnon taş ocağından temin edilen taşlarla yeniden inşâ edilmişti. Midilli Messagros Köyü Câmii (1903), Ayvalık Hamidiye Câmii, Cunda Hamidiye Câmii ve Rodos Süleymaniye Câmii minâreleri (1890) aynı karakterde yapılan benzer örneklerdir. Bursa’daki Mısrî Tekkesi’nin son şeyhi Mehmet Şemseddin Mısrî, Limni’de medfûn Niyâzi-i Mısrî Hz.ni ziyâretlerinde Midilli’ye de uğramış ve seyahatnâmesinde câmiden sıkça bahsetmiştir. 1908’in Nisan ayındaki seyahatinde Vigla Câmii’yle ilgili şu bilgileri verir: “Vaykala’ya [Vigla] gittim, bu câmi tekke hâlini aldığından dolayı evlâd-ı vakıf ale’l-husus mütevellisi Kuyumcu Ömer Efendi çok memnun oluyorlar. Haftada iki gece âyin münasebetiyle cemiyetli oluyor, duada vâkıfa Fatihâlar okunuyor. Bunun üzerine vakfı müsâit olduğundan câmi müceddeden tezyîn edilir, ihvan için de üç oda inşâ edilir, birini şeyh odası ittihaz ettik, birisi ihvan için, diğeri de kahve ocağı olmak üzere tayin edildi.” Halk arasında Göçmenler Kilisesi olarak bilinen câmi, 1923’teki mübâdeleden sonra Midilli Metropoliti Yakovos’un öncülüğünde 1928’de Aziz Nikolas (Agios Nikolaos) ismiyle kiliseye çevrilmiştir. Câminin kuzeybatı köşesinde bulunan minâresi 1929’da yıktırılıp, kuzeydoğu köşesine çan kulesi inşâ edilmiştir. Kıble cephesine, cepheden dışa taşacak şekilde apsis eklenmiş ve batı cephesinde papaz girişi için kapı açılmıştır.