Lüleburgaz, Sokullu Mehmet Paşa Câmii

Evliyâ Çelebi 3/392-393, Şehbal 1329b, Ünal 2013: 2/362 Sokollu Mehmet Paşa tarafından 1569-70’de Mîmar Sinan'a yaptırılan külliye; câmi, medrese, kütüphane, türbe, sıbyan mektebi, çarşı, hamam ve kervansaraydan oluşmaktadır. Lüleburgaz’ı ziyâret eden Evliyâ Çelebi câmiyi şöyle anlatır: “Câmi içi öyle süslü ve sanatlıdır ki Osmanoğlu diyarında buna denk bir vezir câmii yoktur. Meğer İstanbul'da Ebâ Eyyub-ı Ensarî'de Zal Paşa Câmii ve Silivrikapısı'nın iç yüzünde Süleyman Han'ın Tavaşî İbrahim Paşası Câmii ola, ama bu Burgaz Câmii onlardan sanatlı ve şirin işli nur dolu bir câmidir. Yüksek kubbesi göklere baş çekmiş dokuz kat gökkubbedir. Kıble tarafında bir yarım kubbesi vardır. Büyük kubbesinin çevresi kandilleri asacak tabakalar, müezzin mahfili ve maksureler ile süslenmiştir. Minber ve mihrabının ve dört tarafında olan pencerelerinin övülmesinde Rum ülkesi övücüleri aciz kalmışlardır. Bunda olan bukalemun nakışlı ibret verici türlü türlü cam, billûr, necef ve moran câmi içine ışık verdiğinde "Allah, göklerin nûrudur..." [Nûr,35] âyeti nurun âlâ nur okunur. Zira bu câmiin fırdolayı çevresinde ibret verici mübârek kelâmlar var ki her biri Yâkût-ı Musta'sımî, Abbas-ı Mürsî(?), Şeyh Bayezidî, Abdullah Kırımı, Ahmed Karahisarî, Haşan Çelebi ve Dede Mehmed Çelebi Kelâm-ı izzetleri var ki İstanbul'da Sultan Ahmed Câmii'nde yoktur. Meğer Medine'de Peygamber Efendimizin Ravza-i Mutahhara'sında ola. Ve hoş sesli hamele-i Kur'ân, imamları, hatipleri ve müezzinleri var ki sanki her biri birer zamanın yegâneleridir. Bu câmiin düzgün bir tabaka minâresi var ki büyüleyicidir. Süleyman Han Câmiini yapan Koca Mîmar Sinan ibn Abdülmennan yapıp o yapıcılar ustası el becerisini açık seçik göstermiştir.” Balkan Savaşlarında Trakya’yı işgal eden Bulgarlar, şehirlerdeki en büyük câmileri kilise yapıp ahaliye zulmettiler. Sokullu Mehmet Paşa Câmii de bu dönemde kiliseye çevrilmiştir. Minâresi kâidesine kadar yıktırılmış; kâidenin üzerine ahşaptan çan kulesi yapılmıştır. Bulgar işgalinden sonra tekrar câmiye çevrilen eserin minâresi, 1934’te yeniden yapılmıştır.