Kavala, İbrahim Paşa Câmii

Ayverdi 4/252, Bıçakçı 2003: 222, Evliyâ Çelebi 8/114-115, Lowry 2009: 56-57, Stefanidou 2008: 264, Şehbal 1329, Yapar 2007: 256 Kavala’nın en büyük câmisi olan İbrâhim Paşa Câmii, şehir merkezinde, Aziz Nikolaou Caddesi üzerinde yer almaktadır. 1537-38 yılında inşâ edilen eserin bânîsi, Kânûnî Sultan Süleyman devrinin ünlü sadrazamı Pargalı, Damat, Frenk, Makbûl ya da Maktûl sıfatlarıyla bilinen İbrâhim Paşa’dır. Mektep, medrese, câmi, imâret, han, hamam ve zâviyeden oluşan büyük bir külliye olarak inşâ edildiği bilinen yapılar topluluğundan yalnızca câmi ve çifte hamam günümüze ulaşmıştır. VGMA’da, Makbul – Maktul İbrâhim Paşa Vakfı, 581-1, 76, 85’te kayıtlıdır. İstanbul’da kurulan vakfiye, H. 01.01.937 / M. 25.08.1530’da tanzim edilmiştir. Evliyâ Çelebi, câmiyi şöyle ifade etmektedir: “Bu aşağı kalede 5 mihrap vardır. Bunlardan donanımlısı ve bakımlısı kalabalık cemaate sahip, selâtin câmii gibi, mavi saf kurşun ile kubbeleri örtülü, mamur kâgir kubbeli, uzun ve düzgün minâreli Sultan Süleyman Han vezirlerinden makbul iken maktul olan gâzi ve şehit İbrahim Paşa Câmii, görülmeye değer sanatlı, iç açıcı, geniş ve süslü nur dolu bir câmidir ki övgüsünde dil kısa ve kalemler kırıktır. Kısacası bu câmi, ziyafet yeri, aşevi imâreti, medresesi, sıbyan mektebi, derviş tekkesi, tüccar hanı, mescitleri, çarşı pazarı, bedesteni, hamamı, susayanlara sebili ve diğer bütün hayır eserleri tamamen İbrâhim Paşa’nın olup bütün imâretleri baştanbaşa kurşun örtülüdür. Bir hayli uzak mesafeden bu aşağı şehre bakıldığında gömgök kurşun ile örtülü bir mamur şehir gözükmektedir.” B. Yapar’ın, câminin giriş kapısı üzerinde olduğunu bildirdiği Arapça kitâbesi şöyledir: Kad emere binâ-i hazel câmi’ü’ş-şerîf İbrahim Paşa / Vezirü’l-a’zam li’l-Hakani’l-muazzam es-sultan / Süleyman bin es-sultan Selim bin es-sultan Bayezid Han / Halledallahü mülkehü ve ebbede saltanatahu ila yevmi’d-dîn / Etemme imâretehu asıfü’l-İslâm ve nâşiru’l -Abidîn / Kale el-müverrih fi târihihî Câmiü’l-ebrar darü’s-salihin.