Girit, Kandiye, Fazıl Ahmet Paşa (Vezir) Câmii

Ayverdi 4/229, Bıçakçı 2003: 107, Epitropakis 2008, Evliyâ Çelebi 8/485, Köprülü 1988: 493 Vezir Câmii olarak bilinen eser, 1669’da Osmanlı topraklarına katılan Kandiye’de (Heraklion), şehir merkezinde yer almaktadır. Câminin bânîsi, kalenin de fâtihi olan Köprülü Fâzıl Ahmet Paşa’dır. 1678’de inşâ edilen câmiye 1685 yılında iki şerefeli bir minâre eklenmiştir. 1856 yılında meydana gelen depreminde tümüyle yıkılan câmi, 1869’da Sadrazam Ali Paşa’nın gayretiyle mimar Athanasios Mousis tarafından yeniden inşâ edilmiş ve 1871’de törenle açılmıştır. İnşâ kitâbesi olmayan câminin H.1288 (M.1871) ve H.1311 (1893-94) târihli onarım kitâbesinin bulunduğu bilinmektedir: Bismillâhirrahmânirrahîm / Kâlellahu Teâlâ / 1310 / innes salâte kânet alâl mu’minîne kitâben mevkûtâ [Nisa Sûresi 103. Âyet] / 1288 [1871] 1311 [1893] Bu kitâbe, câminin ilk yapıldığı zaman batı cephesi kapısı üzerinde yer almaktaydı. Mermer kitâbeyi zamanın meşhur hattatı Mustafa İrfani Efendi, sülüs hat ile yazmıştır. Günümüzde kitâbenin var olup olmadığı bilinmemektedir. Câminin çevresinde çeşme, şadırvan, medrese, hazîre, aşevi ve depolar da bulunmaktaydı. Hazîrede bulunan çok kıymetli mezar taşlarından günümüze ulaşanlar Girit Târih Müzesi’nde sergilenmektedir. 17. yüzyılda şehre gelen Evliyâ Çelebi, câmiyi şöyle anlatır: “Çarşı ve pazar yakınında olduğundan cemaati daima çok olur. Uzunluğu ve genişliği seksener ayaktır. Mihrap tarafı dört adet sütun üzerine oturtulmuş tonoz kemerlerdir. Diğer yerleri eskiden olduğu üzere seri kirişleri üzerine kurşun kaplıdır. Câminin mihrabı ve minberi tamamen billur, necef ve moran camları ile bezenmiş son derece sanat işi, nur üstüne nur kaplı bir câmidir. Mihrabının ön kısmı geniş caddedir. Doğu tarafı bir İrem bağıdır. Câminin iki kapısı vardır. Küçük kapısı ve orta kapısı gayet büyük üç adet kapıdan yapılmış olup üçü de doğu tarafına açılır. Sol