Gence, Câmi-i Kebîr (Şah Abbas Câmii)

Efendizâde 1996: 19, Gubaydulin 1938: 142 Azerbaycan’ın ikinci büyük şehri olan Gence, Osmanlı hâkimiyetinden sonra, 18. yüzyılın ortalarında yarı müstakil hanlıklardandı. 20 Kasım 1803'te Rus Generali Sisianov, Tiflis’ten Gence’ye gelip şehri kuşattı. Gence Hanı Cevad Han Rusların teslim teklifini reddederek uzun müddet mukâvemet gösterdi. 3 Ocak 1804'te Rusların eline geçen Gence, büyük bir katliama maruz kaldı. 7000'den fazla kişi öldürüldü, câmiye sığınan kadın ve çocukların hepsi Sisianov'un emriyle katledildi. Şehir, târihinin en karanlık günlerini yaşadı. Rus işgali sırasında Gence’nin en büyük câmisi olan Câmi-i Kebîr, kiliseye çevrildi. 1606 yılında Şah I. Abbas tarafından yaptırılan câmi, iç kalenin doğusunda bulunmaktadır. Câminin yanında bir medrese ve bir hamam inşâ edilmişti. Şah Abbas, câmi ve medresenin giderlerini karşılamak üzere 1612’de bir vakıf kurmuş; Tûn hamamı, 15 dükkân, 3 kervansaray, Derebeglü ve Dinaraş çiftliklerinin gelirlerini buraya vakfetmişti.