Erzurum, Bardız Câmii

Nikopolitidis 2012, Sönmez 2019 Erzurum’un Şenkaya ilçesine bağlı bir bucak olan Bardız’ın günümüzdeki ismi, Gâziler’dir. Bardız, 1877-1878 Osmanlı Rus savaşında Ruslar tarafından işgâl edilmiştir. Bu işgalden sonra Ruslar, Gümüşhane dağlarındaki Rum köylerinden gelen 103 aileyi buraya iskân etmişlerdir. Ruslar, Bardız’da, Rumlar için bir okul inşâ etmişler, bu okulda 1889 - 1912 yılları arasında eğitim Rusça ve Rumca iken, 1912 -1918 yılları arasında da tümüyle Rumca yapılmıştır. Bununla birlikte Bardız’daki eski câmi de Rumlara tahsis edilerek Ruslar tarafından Ortodoks kilisesine dönüştürülmüştür. 1918’de tekrar Türk toprağı olan Bardız’daki kilise yeniden câmi olarak ibâdete açılmıştır. Mübâdeleden sonra da Rumlar Kozani’nin Kurtlar (Pendavrisos) köyüne gitmişlerdir. Bardız Câmii, düzgün kesme taştan inşâ edilmiş, tek kubbeli tipik bir Osmanlı eseridir. Giriş kapısı üzerinde, H. 1161 M. 1748 târihli kitâbesi bulunmaktadır. Mimar Sertzâde Molla Ali tarafından inşâ edilen câminin son cemaat yeri günümüze ulaşmamıştır. Son cemaat yeri, kiliseye çevrildiği dönemde Ahıska’daki Ahmediye Câmii gibi yıktırılmış olmalıdır. Câmideki avize ve şamdanlar Rusların kilise olarak kullandığı dönemden kalmıştır.