Dırama, Yıldırım Bayezid Câmii

Ayverdi 4/216, Bıçakçı 2003: 67-68, Evliyâ Çelebi 8/123, Lowry 2009: 61-66, Messis 2021: 89-98 Atik Câmii veya Çarşı Câmii de denilen Yıldırım Bayezid Câmii, Dırama’da ayakta kalabilen ve varlığını kilise olarak sürdürebilen en eski Osmanlı yapısıdır. Yıldırım Bayezid Câmii, bir ana kubbe ile dokuz küçük tonoz ve kubbelerden oluşan dikdörtgen plana sahiptir. Üst örtü tümüyle kurşun kaplıdır. İ. Bıçakçı, câminin kiliseye çevrilmeden önce, müezzin mahfili ve kadınlar mahfilinin süslü parmaklıkları olduğunu ve mihrap ile minberin hat yazılarıyla süslü mermerden inşâ edildiğini bildirmektedir. Kalem gibi bir minâresi olduğunu belirten yazar, câmiyi başlı başına bir sanat eseri olarak tanımlamaktadır. Evliyâ Çelebi câmiyi şöyle anlatmaktadır: “Sultan Bayezid-i Velî’nindir, çarşı içinde, eski tarz, kiremit ile örtülü, mamur, dua kabul olunur bir mâbeddir.” Evliyâ Çelebi’nin, câminin bânîsini Sultan Bayezid (Velî) olarak bildirmesine rağmen, Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivinde Vakf-ı Câmi-i Atîk merhum, mağ -fûrun leh Sultan Yıldırım Bayezid olarak kayıtlıdır. Yıldırım Bayezid Câmii, Dırama şehir meydanında olup, 1923’ten sonra Ayios Nikolaos adıyla kiliseye çevrilmiştir. Eski fotoğraflardan, câminin dış cephelerinin sıvasız olduğu ve iki sıralı pencere düzenine sahip olduğu görülmektedir. Kiliseye çevrilen eserin giriş bölümüne iki çan kulesi eklenmiş, dış cepheler sıvanmış ve bazı pencereler kapatılmıştır. Câminin kıble cephesi de değiştirilmiş; mihrabı kaldırılıp yarım daire formlu üç apsis eklenmiştir. Yıldırım Bayezid Câmii, Balkanlar’daki en eski selâtin câmisidir. Ayrıca, pencere düzeni, çok kubbeli yapısı ve plan özellikleri bakımından erken dönem Osmanlı câmi mimarîsinin bir örneği olarak Türk sanatında önemli bir yeri vardır.