Budin, Tabakhâne Câmii

TS.MA.d 7000, Altaylı 2009, Ayverdi 1/93, Evliyâ Çelebi 6/319, Mehmed Süreyya 1996: 4/1181, Sâî Mustafa Çelebi 1315: 31, Sudár 2014: 208-210, Yılmaz 2015, Yılmaz-Günel 2015: 222, Yılmaz 2021a 12 yıl Budin Beylerbeyliği yapan, Makbul ve Maktul olarak bilinen Mustafa Paşa, meşhûr Sokollu ailesinden Sadrazam Mehmed Paşa’nın amcazâdesidir. Mustafa Paşa, 1578’de Budin’in günümüzde Taban adıyla anılan Tabakhâne bölgesinde İbrahim Çavuş’un harap haldeki câmisini alarak tâmir ettirdiği vakfiyesinde kayıtlıdır. Evliyâ Çelebi, câminin kalabalık cemaate sahip, kâgir, uzun minâreli ve kurşun kaplı olduğunu bildirmektedir. Mustafa Paşa Câmii, Budin’in Osmanlı devrini gösteren gravürlerinde kubbeli ve bir şerefeli minâreli olarak gözükmektedir. Şehirdeki Türk hâkimiyetinin ardından, tıpkı Toygun Paşa Câmii ve Gül Baba Türbesi gibi, 1728-36 arasında Mimar Keresztély Obergruber’in yaptığı onarımla kiliseye çevrilmiştir. Eski câmiden hiçbir izin kalmadığı kilisenin giriş kapısı, tam kıble yönündedir. Eser günümüzde Aziz Katalin Kilisesi (Szent Katalin Templom) olarak kullanılmaktadır. Kilisenin giriş cephesinde, eskiden câmi olduğunu belirten bir levha asılıdır. Giriş cephesindeki çan kulesi ise 1753’te Máté Nepauer tarafından inşâ edilmiştir. Klasik dönem Osmanlı câmileri tek kubbeli, kare planlı harim ile üç bölümlü revaklı son cemaat yerinden oluşmaktadır. Minâre de umumiyetle câminin kuzeybatı köşesinde yer almaktadır. Bu tipteki câmileri Osmanlı coğrafyasının hemen her tarafından görmek mümkündür. Mustafa Paşa Câmii’nin üzerine inşâ edilen mevcut kilise, tam kıble yönündedir. Dikdörtgen planlı kilisenin genişliği 14,75 metredir. Kilise, câmi duvarları kullanılarak inşâ edildiği için bu ölçüyü aynı zamanda harimin dış ölçüsü olarak kabul edebiliriz. Yukarıda açıkladığımız klasik dönem câmi planını, genişliği 14,75 metre olacak şekilde 1871 târihli kilise planına uyguladığımızda minârenin yeri de kendini göstermektedir.