Budin, Mustafa Paşa Câmii

Evliyâ Çelebi 6/319, Eyice 1992e, Hammer 1809: 98, Yılmaz 2021a Budin’de 12 yıl Beylerbeyliği yapan Sokollu Mustafa Paşa, devlet adamlığının yanı sıra hayırseverlik yönüyle de öne çıkmaktadır. Başta Budin olmak üzere Osmanlı Macaristanı’nın hemen hemen her şehrinde câmi, mescid, medrese, han, kaplıca ve hamam gibi çok sayıda hayır eseri inşâ ettirmiş, bu eserlerin masrafının karşılanması için de pek çok mülkünü vakfetmiştir. Yeni yaptırdığı mimarî eserlerle birlikte birçok kale, palanka ve köprü gibi mevcut eserlerin tâmirini de üstlenmiştir. Sokollu Mustafa Paşa, Budin varoşunda Tuna kenarında Mimar Sinan’a bir câmi yaptırmıştı. Paşa’nın kendi türbesi de Mimar Sinan eseri olup câminin yanında yer alıyordu. Câmi ve türbenin yanında medrese ve muallimhâne de paşanın bânîsi olduğu eserlerdi. Budin’deki Mustafa Paşa Câmii ile yanındaki türbe, Mimar Sinan’ın Macaristan’daki tek eseridir. Mustafa Paşa Câmii, Kral Hamamı’nın (Király Fürdő) güneyinde, taş duvarlarla çevrili büyük bir avlunun ortasında yer alıyordu. Câminin cephesi, Horasan ve Türkistan’daki büyük medreselerin cephelerini hatırlatıyordu. Charles de Juvigny ve Ludwig Nicolaus von Hallart’ın Budin kuşatmasını tasvir eden gravürlerinde câmi, kubbeli ve tek şerefeli yüksekçe bir minâreli olarak çizilmiştir. Mustafa Paşa’nın Hz. Muhammed’in ruhu için vakfettiği bu câmide, hatib (10 akçe), imam (8 akçe), iki müezzin (6’şar akçe), muarrif (2 akçe), devirhan (3 akçe), 2 kayyım (6’şar akçe), 30 cüzhan (2’şer akçe) ve 11 tesbihhan (2’şer akçe) yevmiyeyle vazifeliydi. Vakfiyede cüzhanların her birinin günde birer cüz Kur’ân-ı Kerîm okumaları şart koşulmuştur. Böylece günde bir hatim okunmuş oluyordu. Ayrıca, Mustafa Paşa’nın Tımışvar’daki zâviyesinin bir hurûfat kaydında, paşanın rûhuna her fecrde Yâsin-i Şerîf okunduğu yazılıdır.