Atina, Fethiye Câmii

Ayverdi 4/199-200, Bıçakçı 2003: 23-25, Çam 2000: 15-20, Eyice 1995b, Kiel 2002, Poulı 2008, Saraga 2009: 12-14, Spon-Wheler 1679: 2/138-139 Fethiye Câmii’ne, Pazar Câmii, Büyük Câmi veya Çarşı Câmii de denirdi. Atina'da ayakta kalabilen Türk eserlerinin en eskisidir. Bu câminin Fâtih Vakfı'ndan olduğu, 1206 (1791-92) senesine ait tâmir hüccetinden anlaşılmaktadır. Bu hüccet ayrıca câminin Fâtih Sultan Mehmet Vakfı’ndan olduğunu da bildirir. Evliyâ Çelebi, 1078'de (1667-68) uğradığı Atina'da bir Fethiye (veya Fâtih) Câmii’nden bahsetmez; aşağı şehirde Eski Câmi, Bey Câmii ve Hacı Ali Câmii'nin adlarını verip bu üç câminin kâgir kubbeli ve kiremit örtülü olduğunu belirtir. Evliyâ Çelebi’den 8 yıl sonra, 1675-76’da Atina’yı ziyâret eden J. Spon ve G. Wheler, Rüzgâr Kulesi’ni anlattıktan sonra yakınında daha önce merkez kilisenin olduğu yere temelden câmi olarak yapılmış olan Fethiye Câmii’nden bahseder. Fethiye Câmii’nin karşısında bir tekke bulunduğunu, biraz ilerisinde de pazar yeri olduğunu bildirir. 1687’deki Venedik işgalinde Francesco Fanelli, şehrin planını ve gravürlerini çizmiştir. İç Kale ve varoştaki sur duvarlarıyla önemli yapıların işaretlendiği bu harita, Atina’daki câmileri göstermesi bakımından önemlidir. Hem gravürlerde hem de haritada, Atina varoşunda Evliyâ Çelebi’nin bildirdiği gibi 3 değil 4 câmi gözükmektedir. Gravürde ayrıntılı bir şekilde varoşun silüeti çizilmiştir. Bu gravür, plan ve kentin günümüzdeki durumunu kıyasladığımızda; diğer câmilere göre büyükçe çizilen, çatının üstündeki merkezî kubbesini gördüğümüz, kiremitle kaplı, cephelerinde iki sıralı pencereleri olan, tek şerefeli minâresiyle Fethiye Câmii’ni seçebiliyoruz. Fethiye Câmii, birçok onarım görmesine rağmen, ilk planını korumuştur. Bir merkezî kubbe etrafına dizilmiş dört yarım ve köşelere konmuş dört küçük kubbe ile örtülüdür. Orta kubbe mermer sütunlara oturmaktadır. Bu plan sistemi, doğrudan doğruya İstanbul'un Şehzade, Sultan Ah-