Anabolu, Sultan Ahmet Câmii

Ayverdi 4/ 260, Göyünç 1988: 475-476 Anabolu’da günümüze ulaşan dört câminin en büyüğüdür. Kaynaklarda Anabolu’da inşâ edilen câmiler arasında Sultan Ahmet Câmii’nin var olduğu bilinmektedir. Eski şehrin merkezindeki en büyük yapı olması sebebiyle bu câminin selatin câmi olması muhtemeldir. Sultan Ahmet, câmi ile beraber bir de medrese yaptırmıştır. 1686 yılında, Venediklilierin işgal döneminde Francesco Morosini tarafından Katolik kilisesine çevrilen eser, şehrin Türkler tarafından geri alınmasıyla birlikte tekrar câmiye çevrilmiştir. 1822 yılından sonra da Agios Georgios’a atfedilerek Rum Ortodoks Kilisesi’ne dönüştürülmüştür. İlk Yunan devletinin başkenti olan Anabolu’da merkezî kilise olması sebebiyle yapı, Yunan târihi için önemlidir. Yunan Kralı Otto, 25 Ocak 1833’te burada tahta çıkmıştır. 1823 yılında onarılan eserin iç mekândaki tüm kubbe yüzeyleri, Yunan isyanını simgeleyen resimler ve Agios Georgios figürleriyle boyanmıştır. 1834 yılına ait Loe von Klenze’nin çiziminde hem minâre hem de çan kulesi görülmektedir. Câminin kuzeyindeki narteks ve çan kulesi ile güneyindeki üç bölümlü apsis 1831’de eklenmiştir. İç mekân, dört ayak üzerine oturan merkezî kubbe ve etrafındaki tonozlar ile dört köşedeki küçük kubbelerle örtülüdür. Bu özelliğiyle Sultan Ahmet Câmii’nin aslî plan şeması, Atina Fethiye Câmii ve Navarin Sultan I. Ahmet Han Câmii ile benzerlik göstermektedir. Günümüzdeki narteksin bulunduğu alanda, revaklı bir son cemaat yeri olması muhtemeldir. Kuzeydoğu köşede yer alan minârenin yalnızca kâidesi günümüze ulaşmıştır. Mevcut kilisenin uydu görüntüsünden, kuzeyden 132.880 açıyla tam kıble yönünde konumlandığı görülmektedir. Osmanlı döneminde Anabolu’nun ulu câmisi olan Sultan Ahmet Câmii, günümüzde de Agios Georgios Kilisesi olarak şehrin en büyük kilisesi durumundadır.