Arhos, Beşir Ağa Câmii

Ayverdi 4/260-261, Kiel-Alexander 2020, Ksintaropoulos 2009: 47, Mehmed Süreyya 1996: 2/371, Tsekes 2008: 133 Anabolu’nun 11 km kuzeybatısında yer alan Arhos’ta (Argos) Osmanlı döneminde inşâ edilen Osman Paşa Câmii, Çarşı Câmii, Beşir Ağa Câmii, Alay Beyi Câmii ve Beşikler Câmilerinden yalnızca Beşir Ağa Câmii günümüze ulaşmıştır. Câmi, Agiou Konstantinou ile Messinias Arkadias Sokaklarının kesişiminde yer almaktadır. Eserin bânîsi, Sultan I. Mahmut döneminin Dârüssaâde Ağası Moralı Beşir Ağa’dır (vefâtı 1752). Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivinde Mora Ceziresi Arhos kasabasında Sabık Darü's-sa‘âdeti’şŞerife Ağası Beşir Ağa Cami‐i Şerifi adıyla vakıf kaydı bulunmaktadır. Baninin Arhos’ta inşâ ettirdiği imâret, günümüze ulaşmamıştır. Arhos’ta Osmanlı egemenliğinin son bulmasıyla birlikte Beşir Ağa Câmii bir süre askerî hastane olarak kullanılmış; 1871’de Teğmen Ioannis Zois tarafından Aziz Konstantinos ve Eleni’ye adanarak kiliseye çevrilmiştir. Mevcut yapı, kare planlı olup sekizgen kasnağa oturan büyük bir kubbe ile örtülüdür. Yapının giriş cephesi boyunca basık kubbelerle örtülü, üç bölümlü son cemaat yeri bulunur. Câminin ilk hâlinde, kuzeybatı köşedeki minârenin yerinde çan kulesi bulunmaktadır. Minâre kâidesi yaklaşık 2 m yüksekliğine kadar mevcuttur ve minârenin girişi de yapının dışındandır. Mimar Robert Smirke’nin 1803’te yaptığı suluboya resimde, tek şerefeli uzun minârenin yıktırılmadan önceki hâli görülmektedir. Yapı, taş ve tuğladan inşâ edilmiştir, kubbeler alaturka kiremitle kaplıdır. Câminin uydu görüntüsünden, Arhos’un kıble açısına (132.860) uygun inşâ edildiği görülmektedir.