Ahıska, Ahmediye Câmii

Aksu 1996, Ataman 2011, Gümüş vd. 2019: 346-354 Ahıska’da kale içinde yer alan Ahmediye Câmii, medrese ve sebilden oluşan külliyenin merkezi olarak inşâ edilmiştir. Câminin bânîsi, Ahıska Atabeklerinden Hacı Ahmet Paşa’dır. Hacı Ahmet Paşa, Çıldır Beylerbeyi iken 1749 yılında câmi ile birlikte medrese ve sebil de inşâ ettirmiştir1. Erzurum ulemâsından İspirli Dîvan Şâiri ve İbrahim Hakkı Hazretlerinin Farsça hocası Hâzık Mehmet Efendi (1690–1763), tertip ettiği divanında Ahıska’daki câmi, medrese ve iki çeşme üzerine, târih düşürdüğü manzûmeler yazmıştır. Bunlardan câmi için yazdığı ebced târihli gazel şöyledir: Târih-i Câmi-i el-Hâc Ahmed Paşa der-Ahıska / Bârekallah zihî dâver-i hayr-endîşe / O vezîr ibn vezîr âsaf-ı hayrü’l-vüzerâ / Yapdı bir tarhı güzel resmi müsellem câmi / Oldu bu câmi ile şehr-i Ahıska ihyâ / Ahmediyye diyü olsa nola meşhûr-i cihan / Görünür sâhibine nisbet olunmak ahrâ / Oldu da’vât bizim lâzime-i zimmetimiz / Sa’yi meşkûr ola hayrâtı kabûli Mevlâ / Nâgehân hâtif-i gaybî dedi Hâzık târih / Yapdı bu câmi’-i nâzük-teri Hacı Paşa Ahmediye Câmii, Rus işgal döneminde (1828) kiliseye çevrilmiştir. Bu dönemde minâre yıktırılmış; kâidenin üzerine çan kulesi yapılmıştır. Câminin doğu cephesine apsis eklenmiş, batı cephenin ortasındaki pencere kapıya çevrilip, doğu cepheden apsise giriş kapısı açılmıştır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Orta Asya’ya sürgün edilen Ahıska Türklerinin ana yurtlarına dönüş süreci başladığında, Ahmediye Câmii’nin tekrar ibâdete açılması gündeme gel1. VGMA’da Çıldır Vâlisi Sefer Paşazade el-Hac Ahmed Paşa bin İshak Paşa Vakfı defter no:1629, sayfa no:1, sıra no:1’de kayıtlıdır. Ahıska’da kurulan vakfın tanzim târihi H. 30.08.1165 / M. 12.07.1752 tescil târihi ise H. 13.09.1168 / M. 23.06.1755’tir. BOA EV.d- 14071; BOA EV.MH- 01127.00335 (MK); VGM.DEFTER00378.00015 (MK); VGM.DEFTER00378.00048 (MK). Minâre yerine zenkler asıldı Mescid mihrabına ayak basıldı Toprağından bin-bereket kesildi Kurudu sünbülün denin Ahıska Ahıskalı Âşık Garib Bells were hung in place of the minaret Mihrab in the masjid was down trampled From your soil, thousand blessings sheared Your hyacinth dried up, your grail, Akhaltsikhe